گرانی لوازم یدکی خودرو؛ روایت بازار از افزایش قیمت قطعات و عقب‌افتادن تعمیرات
بازار لوازم یدکی خودرو با فشار هم‌زمان افزایش هزینه تأمین و کاهش قدرت خرید مشتریان روبه‌رو شده است. برخی فروشندگان بازار ملت و چراغ‌برق تهران از افزایش ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی قیمت تعدادی از قطعات از ابتدای سال ۱۴۰۵ خبر می‌دهند؛ وضعیتی که بنا بر روایت آن‌ها، بعضی مالکان را به تعویق تعمیر خودرو یا جست‌وجوی گزینه‌های ارزان‌تر سوق داده است.
بازار لوازم یدکی خودرو با فشار هم‌زمان افزایش هزینه تأمین و کاهش قدرت خرید مشتریان روبه‌رو شده است. برخی فروشندگان بازار ملت و چراغ‌برق تهران از افزایش ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی قیمت تعدادی از قطعات از ابتدای سال ۱۴۰۵ خبر می‌دهند؛ وضعیتی که بنا بر روایت آن‌ها، بعضی مالکان را به تعویق تعمیر خودرو یا جست‌وجوی گزینه‌های ارزان‌تر سوق داده است.
گزارش رویداد۲۴؛ تصویری از بازاری ارائه می‌کند که در آن فروشندگان نگران هزینه جایگزینی موجودی خود هستند و خریداران، علاوه بر قیمت قطعه، باید هزینه نصب و دستمزد تعمیرکار را نیز در نظر بگیرند. نوسانات ارز، دشواری واردات و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل از مهم‌ترین عوامل مطرح‌شده در این گزارش‌اند.
بااین‌حال، رقم افزایش ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی، برآورد برخی فعالان بازار درباره تعدادی از قطعات است؛ نه شاخص رسمی تورم لوازم یدکی و نه میزان افزایش قیمت در چند روز اخیر.
افزایش قیمت قطعات خودرو؛ کدام بخش از بازار گران شده است؟
یکی از نکات مهم در بررسی گرانی لوازم یدکی، تفاوت میان «افزایش قیمت برخی قطعات» و «رشد عمومی قیمت تمام بازار» است. گزارش‌های میدانی می‌توانند فشار هزینه بر خریداران و فروشندگان را نشان دهند، اما برای محاسبه میزان دقیق افزایش قیمت، باید کالاهای یکسان در دوره‌های زمانی مشخص مقایسه شوند.
قطعه‌ای با یک نام عمومی، ممکن است با برندها، مشخصات فنی، کشور سازنده و شرایط ضمانت متفاوت عرضه شود. بنابراین، مقایسه قیمت دو کیت کلاچ یا دو مجموعه لنت ترمز، بدون توجه به این تفاوت‌ها، الزاماً تصویر درستی از گرانی ارائه نمی‌کند.
از سوی دیگر، زمان خرید موجودی فروشگاه نیز می‌تواند بر قیمت پیشنهادی اثر بگذارد. فروشنده‌ای که کالای خود را با هزینه جدید تأمین کرده، ممکن است همان محصول را با قیمتی متفاوت از فروشگاهی عرضه کند که موجودی قدیمی دارد. این اختلاف به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره گران‌فروشی کافی نیست.
چرا نوسانات ارز بر قیمت لوازم یدکی اثر می‌گذارد؟
اثر نرخ ارز تنها به قطعات وارداتی محدود نمی‌شود. طبق گزارش رویداد۲۴، در تولید بخشی از قطعات داخلی نیز مواد اولیه، تجهیزات یا اجزای وارداتی به کار می‌رود. در نتیجه، تغییر هزینه‌های ارزی می‌تواند از مسیرهای مختلف به قیمت نهایی محصول منتقل شود.
موضوع دیگر، هزینه جایگزینی کالاهای فروخته‌شده است. فروشنده برای ادامه فعالیت باید موجودی خود را تجدید کند و در صورت افزایش قیمت خرید، برای تهیه همان تعداد قطعه به سرمایه بیشتری نیاز دارد. این وضعیت می‌تواند بر تصمیم‌های قیمت‌گذاری و حجم سفارش‌های بعدی اثر بگذارد.
بااین‌حال، نسبت‌دادن تمام افزایش قیمت‌ها به ارز، توضیح کاملی نیست. هزینه توزیع، حمل‌ونقل، انتقال پول و شرایط عرضه هر قطعه نیز باید بررسی شود. سهم این عوامل برای همه کالاها یکسان نیست.
دشواری واردات و حمل‌ونقل چگونه به بازار منتقل می‌شود؟
فعالان بازار در گزارش مورد اشاره، محدودیت‌های واردات و حمل‌ونقل را از عوامل افزایش هزینه تأمین عنوان کرده‌اند. تغییر مسیر ارسال، افزایش هزینه بیمه یا دشواری پرداخت به فروشنده خارجی، می‌تواند قیمت تمام‌شده یک محموله را بالا ببرد.
اما افزایش هزینه واردات با کمبود قطعه در بازار یکسان نیست. برای تشخیص کمبود، باید وضعیت موجودی انبارها، محموله‌های در مسیر، زمان ترخیص و میزان تقاضا برای هر گروه کالایی مشخص باشد.
همچنین، فشار واردات ممکن است برای قطعات مختلف شدت متفاوتی داشته باشد. قطعه‌ای که چند تأمین‌کننده و نمونه جایگزین دارد، لزوماً همان شرایط کالایی را ندارد که از مسیر محدودتری تهیه می‌شود. به همین دلیل، نمی‌توان از وضعیت یک محصول درباره کل بازار لوازم یدکی نتیجه‌گیری کرد.
هزینه تعمیر خودرو فقط قیمت قطعه نیست
برای مالک خودرو، هزینه نهایی تعمیر از مجموع قیمت قطعه، دستمزد و خدمات جانبی تشکیل می‌شود. در برخی تعمیرات، دسترسی به قطعه معیوب به بازکردن بخش‌های دیگر خودرو نیاز دارد و همین موضوع زمان کار و مبلغ دستمزد را افزایش می‌دهد.
بر اساس روایت فروشندگان در گزارش رویداد۲۴، این فشار مالی باعث شده بعضی مشتریان پس از استعلام قیمت، خرید را عقب بیندازند یا به دنبال گزینه ارزان‌تر بروند. بااین‌حال، آمار مشخصی درباره تعداد خودروهایی که به دلیل گرانی قطعات تعمیر نشده‌اند، در این گزارش ارائه نشده است.
تعویق تعمیر نیز برای همه قطعات پیامد مشابهی ندارد. درباره قطعات مؤثر بر ایمنی، از جمله مجموعه ترمز و فرمان، تصمیم‌گیری صرفاً بر مبنای کاهش هزینه می‌تواند خطرآفرین باشد و بررسی وضعیت خودرو توسط تعمیرکار متخصص اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
قطعات ارزان‌تر و دست‌دوم؛ صرفه‌جویی یا هزینه دوباره؟
قیمت خرید پایین‌تر همیشه به معنای هزینه کمتر در بلندمدت نیست. اگر قطعه انتخاب‌شده کیفیت یا عمر کافی نداشته باشد، مالک خودرو ممکن است دوباره هزینه خرید، نصب و مراجعه به تعمیرگاه را بپردازد.
در مقابل، قیمت بالاتر نیز به‌تنهایی اصالت یا کیفیت کالا را تضمین نمی‌کند. مشخصات فنی، سازگاری با خودرو، هویت فروشنده، فاکتور خرید و شرایط ضمانت، معیارهای مناسب‌تری برای ارزیابی خرید هستند.
در مورد قطعات دست‌دوم، وضعیت فنی و امکان ارزیابی سلامت اهمیت ویژه‌ای دارد. مناسب‌بودن این گزینه به نوع قطعه و شرایط آن وابسته است و نمی‌توان توصیه یکسانی برای تمام قطعات خودرو ارائه کرد.
چشم‌انداز بازار لوازم یدکی؛ چه عواملی باید رصد شود؟
برای ارزیابی مسیر قیمت قطعات خودرو، باید روند نرخ ارز، هزینه واقعی واردات، وضعیت ترخیص، موجودی بازار و قدرت خرید مصرف‌کنندگان را در کنار یکدیگر دید. تغییر یک عامل، الزاماً به تغییر فوری و یکسان قیمت همه قطعات منجر نمی‌شود.
آنچه گزارش بازار نشان می‌دهد، فشار بر هر دو سوی معامله است: فروشندگان با هزینه بالاتر تأمین و خریداران با افزایش هزینه نگهداری خودرو مواجه‌اند. بااین‌حال، تعیین ابعاد دقیق گرانی به داده‌های منظم قیمت و مقایسه قطعات همسان نیاز دارد.
